Polacy w walce o wolność

Trzecie powstanie śląskie 1921

20 marca 1921 r. na obszarze Górnego Śląska odbył się plebiscyt. Nie odzwierciedlał on rzeczywistego stanu narodowościowego prowincji, gdyż prawo głosu otrzymały osoby urodzone lub stale mieszkające na obszarze plebiscytowym. Za przynależnością do Polski opowiedziało się 479 000 osób, zaś do Niemiec 707 000 (w tym około 191 000 przybyłych na głosowanie spoza obszaru plebiscytowego).

W związku z tymi wynikami państwa koalicji zamierzały oddać Niemcom większość Górnego Śląska, w tym cały okręg przemysłowy. Polsce miały przypaść powiaty pszczyński i rybnicki.

W kwietniu 1921 r. POW, licząca już około 40 000 członków, podjęła przygotowania do akcji zbrojnej. Organizacja otrzymała wsparcie polskiego rządu, który mianował na jej komendanta ppłk. Macieja Mielżyńskiego (później dowodził ppłk Kazimierz Zentkeller). Również górnośląski niemiecki Selbschutz szykował się do militarnej konfrontacji.



Trzecie powstanie śląskie 1921

W tej sytuacji Wojciech Korfanty zrezygnował z obowiązków komisarza plebiscytowego i ogłosił się dyktatorem powstania. Walki rozpoczęły się w nocy z 2 na 3 maja. Peowiaccy wysadzili kilkanaście mostów na rzece Odrze i na północno-zachodniej granicy Śląska, odcinając obszar plebiscytowy od Niemiec. Po zaciętych walkach do 5 maja powstańcy opanowali teren powiatów: pszczyńskiego, rybnickiego, katowickiego, bytomskiego, tarnogórskiego, lublinieckiego, zabrzańskiego, gliwickiego oraz części raciborskiego i koźlańskiego. Polacy w zasadzie nie atakowali większych miast, by nie dopuścić do starć z wojskami alianckimi. Niemniej jednak opanowali m.in. Katowice, Bytom i Zabrze.

8 maja powstańcy obsadzili Górę św. Anny, zaś następnego dnia zdobyli Kędzierzyn i port w Koźlu, docierając do linii rzeki Odry. Tym samym większość obszaru plebiscytowego znalazła się pod władzą Polaków.

Rząd Rzeczpospolitej udzielił powstańcom pomocy politycznej, finansowej, kadrowej oraz w materiale wojskowym. Siły powstańcze, zasilane ochotnikami z Polski, osiągnęły stan około 60 000 żołnierzy, działającymi w czterech grupach: "Północ", "Wschód", "Południe" i "Środek".

Do 20 maja trwały walki pozycyjne. Następnego dnia Niemcy rozpoczęli kontrofensywę, zdobywając Górę św. Anny, zaś 4 czerwca wyparli powstańców z Kędzierzyna. Atakujący na niektórych odcinkach frontu odrzucili Polaków na odległość 15-20 km, lecz nie zdołali przerwać ich linii obrony.

Efekty osiągnięte przez powstańców oraz straty zadane Niemcom skłoniły tych ostatnich do podporządkowania się decyzjom aliantów, których wojska po 4 czerwca starały się rozdzielić walczących. 25 czerwca podpisano rozejm, w myśl którego siły niemieckie i powstańcze opuściły obszar plebiscytowy.

20 października 1921 r. mocarstwa podjęły decyzję o przyłączeniu do Rzeczpospolitej powiatów: katowickiego i pszczyńskiego oraz części raciborskiego, rybnickiego, zabrzańskiego, gliwickiego, bytomskiego, tarnogórskiego i lublinieckiego.

Polska otrzymała około 29% obszaru plebiscytowego z około 46% ludności. Była to część najbardziej uprzemysłowiona: obejmowała 53 (z 67) kopalń węgla, 10 (z 15) kopalń cynku i ołowiu, 9 stalowni i 22 (z 37) wielkie piece hutnicze. Po stronie niemieckiej pozostało (według ich danych) około 530 000 Polaków.

15 maja 1922 r. w Genewie została podpisana przez przedstawicieli Polski i Niemiec konwencja dotycząca Górnego Śląska. Od 17 czerwca oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Szeptyckiego rozpoczęły wkraczanie na jego teren.

16 lipca w Katowicach miał miejsce uroczysty akt przejęcia ziemi śląskiej.




Wojciech Kossak Bitwa powstańców śląskich pod górą Świętej Anny. W bitwie Niemcy stracili ponad 500 żołnierzy, wspierający ich Włosi mieli 15 zabitych. W walkach o Śląsk w 1921 r. poległo lub odniosło rany blisko 2000 powstanców.





Order Virtuti Militari

Order Virtuti Militari

Order Wojenny Virtuti Militari jest najstarszym i najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym. Został ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1792 r. Dzieli się na pięć klas: I - Krzyż Wielki, II - Krzyż Komandorski, III - Krzyż Kawalerski, IV - Krzyż Złoty i V - Krzyż Srebrny. Od 1920 r. decyzja o nadaniu orderu należała do Naczelnika Państwa, przy czym I, II i III klasę nadawał na wniosek Kapituły, a klasę IV i V na wniosek dowództwa dywizji lub samodzielnej grupy taktycznej. Za czyny związane z odzyskaniem niepodległości i walką w jej obronie (do 1921 r.) nadano 8655 orderów (w tym I klasy - 6, II klasy - 19, III klasy - 13, IV klasy - 54), z czego około 460 otrzymali cudzoziemcy. Było 1800 nadań pośmiertnych.


I klasa

- marsz. Józef Piłsudski
- marsz. Ferdynand Foch (Francja)
- król Belgii Albert I
- król Jugosławii Aleksander I
- król Rumunii Ferdynand I
- król Włoch Wiktor Emmanuel II

II klasa

- gen. Stanisław Haller
- gen. Wacław Iwaszkiewicz
- marsz. Józef Piłsudski
- gen. Jan Romer
- gen. Tadeusz Rozwadowski
- gen. Edward Rydz-śmigły
- gen. Władysław Sikorski
- gen. Leonard Skierski
- gen. Kazimierz Sosnkowski
- gen. Stanisław Szeptycki
- gen. Zygmunt Zieliński
- gen. Lucjan Żeligowski
- ks. Emanuel Aosta (Włoch)
- marsz. Armando Diaz (Włoch)
- hr. Wiktor Emanuel (Włoch)
- marsz. Kageaki Kawamura (Japończyk)
- marsz. Jasukata Oku (Japończyk)
- gen. John Pershing (Amerykanin)
- gen. Maxime Weygand (Francuz)

V klasa (nadania zbiorowe)

- Grób Nieznanego Żołnierza w Arlington (USA)
- Grób Nieznanego Żołnierza w Bukareszcie (Rumunia)
- Grób Nieznanego Żołnierza w Paryżu (Francja)
- Miasto Verdun (Francja)
- Miasto Lwów
- Legion Bajończyków
- Oddział żeński POW
- 1 Pułk Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego
- 5 Pułk Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego
- 6 Pułk Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego
- 15 Pułk Piechoty "Wilków"
- 22 Pułk Piechoty
- 34 Pułk Piechoty
- 35 Pułk Piechoty
- 41 Pułk Piechoty imienia marsz. Józefa Piłsudskiego
- 55 Pułk Piechoty
- 56 Pułk Piechoty
- 57 Pułk Piechoty
- 58 Pułk Piechoty
- 81 Pułk Piechoty
- 85 Pułk Piechoty
- 86 Pułk Piechoty
- 14 Baon Saperów
- 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego
- 1 Pułk Ułanów Krechowieckich imienia płk. Bolesława Mościckiego
- 7 Pułk Ułanów Lubelskich imienia gen. Kazimierza Sosnkowskiego
- 14 Pułk Ułanów Jazłowieckich
- 15 Pułk Ułanów Poznańskich
- 1 Pułk Artylerii Polowej Legionów Józefa Piłsudskiego
- 9 Pułk Artylerii Polowej
- 14 Pułk Artylerii Polowej
- 19 Pułk Artylerii Polowej
- I dywizjon 9 Pułku Artylerii Ciężkiej
- I dywizjon 14 Pułku Artylerii Ciężkiej
- 1 bateria 1 Dywizjonu Artylerii Konnej imienia gen. Józefa Bema
- 1 bateria 3 Dywizjonu Artylerii Konnej imienia płk. Włodzimierza Potockiego
- 1 bateria 4 Dywizjonu Artylerii Konnej
- 1 bateria 5 Dywizjonu Artylerii Konnej
- 2 bateria 1 Pułku Artylerii Ciężkiej
- 3 bateria 1 Pułku Artylerii Ciężkiej



Gwiazda Górnośląska



Odznaka 75 Pułku Piechoty





III powstanie śląskie 1921 r.






facebook