60milionow


JEST NAS 60 MILIONÓW

Celem kampanii jest poszerzenie wiedzy o Polonii i Polakach z zagranicy w kraju oraz wiedzy o Polsce w środowiskach polonijnych, ale przede wszystkim budowanie świadomości globalnej wspólnoty Polaków.










WIADOMOŚCI O POLONII O POLAKACH W KRAJU I ZA GRANICĄ

PORTAL PROWADZONY PRZEZ POLONIJNĄ AGENCJĘ INFORMACYJNĄ



   Polska




2020-01-12 Józef Czapski - z odległych światów

12 lat temu w Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Józef Czapski, znakomity malarz i pisarz, żołnierz wojny z bolszewikami 1920 r. i Wojny Obronnej 1939 r. Więzień sowieckich łagrów w latach 1939-1941. Żołnierz Armii Andersa, gdzie zajmował się poszukiwaniem „zaginionych” oficerów polskich w ZSRS – ofiar Zbrodnii Katyńskiej.

Józef Czapski (ur. 3 kwietnia 1896 w Pradze, zm. 12 stycznia 1993 w Maisons-Laffitte) – pisarz, krytyk, żołnierz, współzałożyciel paryskiej "Kultury", malarz - jeden ze współzałożycieli (w latach 20. XX wieku) Komitetu Paryskiego, ugrupowania, którego twórczość przez pół wieku oddziaływała na sztukę polskich malarzy. Był synem Jerzego Hutten-Czapskiego i Józefy Leopoldyny z domu Thun-Hohenstein oraz wnukiem Emeryka Hutten-Czapskiego, zasłużonego dla Muzeum Narodowego w Krakowie kolekcjonera numizmatów i darczyńcy.

Po maturze w 1915 roku rozpoczął studia prawnicze. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do wojska - dzięki koligacjom dostał się do carskiego Korpusu Paziów, a po rewolucji bolszewickiej wstąpił do I Pułku Ułanów Krechowieckich dowodzonego przez gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego. Z racji poglądów pacyfistycznych przerwał służbę wojskową i zapisał się do Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie. Wrócił do wojska z misją poszukiwania zaginionych w Rosji towarzyszy broni - "krechowiaków"- których bolszewicy rozstrzelali na granicy rosyjsko-fińskiej. Uczestniczył w wojnie polsko-radzieckiej w latach 1919–1920, służąc w pociągu pancernym "Śmiały" w I Pułku Ułanów Krechowieckich.

Po zwycięstwie nad bolszewikami przyjechał do Krakowa, gdzie doznał olśnienia polskością, poznawszy Pamiętnik i Legendę Młodej Polski Stanisława Brzozowskiego oraz dzieła C.K. Norwida. Wkrótce zapisał się do krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, by studiować u Wojciecha Weissa i Józefa Pankiewicza. Wraz z kolegami (m.in. Janem Cybisem, Hanną Rudzką-Cybis, Zygmuntem Waliszewskim, Tadeuszem Piotrem Potworowskim, Arturem Nachtem-Samborskim, Marianem Szczyrbułą, Dorą Berlinerblau, Sewerynem Boraczokiem) założył Komitet Paryski (KP). W 1924 roku kapiści wyjechali do Paryża na studia malarskie. Czapski przebywał tam z przerwami do 1930 roku, studiując pod kierunkiem Józefa Pankiewicza. Po powrocie do kraju intensywnie malował, brał udział w wystawach i pisał na temat sztuki. W 1930 roku współtworzył Instytut Propagandy Sztuki.

W 1939 roku Józef Czapski został powołany do wojska, dostał się do niewoli sowieckiej i był więziony wraz z innymi żołnierzami i oficerami polskimi przez Armię Czerwoną w Starobielsku, Pawliszczew Borze i Griazowcu. Po układzie Sikorski–Majski (lipiec 1941) został zwolniony i wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR dowodzonych przez gen. Władysława Andersa. Dostał rozkaz odnalezienia na terenie Związku Radzieckiego polskich oficerów i żołnierzy, którzy więzieni w obozach w Starobielsku, Ostaszkowie, Kozielsku i zostali – jak Czapski przypuszczał – rozstrzelani wiosną 1940 roku. Po zerwaniu układu Sikorski–Majski z armią Andersa przeszedł przez Kazachstan, Persję i Irak na Bliski Wschód, gdzie jako oficer w randze majora był odpowiedzialny za Wydział Propagandy i Oświaty Armii Polskiej na Wschodzie.

Pisał wówczas: Przyszedłem do tego wojska z tak odległych światów myśli, tak obcy, a przecie nie przeżyłem już nigdy takiego uczucia jedności, koleżeństwa ludzi najróżniejszych klas, rang, formacji i przekonań, jak wtedy w pułku, kiedy wszystkich połączyło uczucie zagrożenia Polski, a śmierć tuż wiązała wszystkich w zupełnej równości.

W czerwcu 1947 roku w Rzymie pod kierunkiem Jerzego Giedroycia, swojego podwładnego z Wydziału, wraz z Gustawem Herlingiem-Grudzińskim oraz Zofią i Zygmuntem Hertzami współtworzył pierwszy numer emigracyjnej "Kultury", której następne zeszyty zaczęły wychodzić już w Paryżu i podparyskim miasteczku Maisons-Laffitte, gdzie cała redakcja zamieszkała po demobilizacji. Tam też założono Instytut Literacki, w którym Józef Czapski wydawał swoje książki, pisząc jednocześnie do "Kultury" niemal do swej śmierci. Po II wojnie światowej Czapski malował i prowadził (od wyjścia w 1942 roku z Rosji Sowieckiej) Dzienniki, które do śmierci były "jego oddechem" każdego dnia. Pisał eseje o malarstwie i recenzje z wystaw. W Polsce po II wojnie, z przyczyn politycznych, jego prace eksponowano rzadko, zwykle przy okazji wystaw malarstwa kapistów.

W 1944 roku Józef Czapski wydał Wspomnienia starobielskie (napisane w 1943), a kilka lat później książkę Na nieludzkiej ziemi, poświęconą polskim oficerom zamordowanym w Katyniu i wielu innych miejscach w Rosji Sowieckiej. Inspirował Andrzeja Wajdę w czasie przygotowań do pracy nad filmem Katyń.

W swoim pokoju i w pokoju swej siostry Marii w Maisons-Laffitte Józef Czapski zgromadził przez 50 lat olbrzymie archiwum (20 metrów bieżących), w tym 278 tomów "Dzienników", księgozbiór (ponad 3500 książek), materiały warsztatowe, korespondencję i przedmioty codziennego użytku oraz akcesoria malarskie. Rozważał sprzedaż archiwum Uniwersytetowi w Yale (USA). Ostatecznie postanowił na mocy testamentu przekazać swoją spuściznę Muzeum Narodowemu w Krakowie, pomny na fakt, że zbiory muzealne i biblioteczne jego dziadka Emeryka Hutten-Czapskiego przed blisko 100 laty stały się filarem kolekcji tego Muzeum.

Zmarł 12 stycznia 1993 w Maisons-Laffitte




PODZIEL SIĘ INFORMACJĄ



MATERIAŁY MULTIMEDIALNE - ZDJĘCIA, FILMY, NAGRANIA DŹWIĘKOWE - ZAMIESZCZANE SĄ W WERSJI ORYGINALNEJ, BEZ INGERENCJI REDAKCJI. JEDNOCZEŚNIE REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DO SKRACANIA TEKSTÓW, KOREKTY POD WZGLĘDEM POPRAWNOŚCI JĘZYKOWEJ ORAZ UZUPEŁNIEŃ, JEŻELI ZACHODZI TAKA POTRZEBA DLA LEPSZEGO ZROZUMIENIA TREŚCI.


NAPISZ DO REDAKCJI - PODZIEL SIĘ WIADOMOŚCIĄ

This files is made available under the Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication.
The person who associated a work with this deed has dedicated the work to the public domain by waiving all of his or her rights to the work worldwide under copyright law, including all related and neighboring rights, to the extent allowed by law.


facebook