Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Feliksa Mostowicza, wybitnego artysty – plastyka, autora wyjątkowych obrazów prezentujących losy zesłańców oraz Kazachstan, w którym się urodził. Związany przez wiele lat ze Stowarzyszeniem "Wspólnota Polska" dawał swoją twórczością świadectwo niełatwego życia naszych Rodaków na "nieludzkiej ziemi".
Artysta, który urodził się w obwodzie kokczetawskim w późniejszych latach życia mieszkał w Warszawie, Swoje prace prezentował na setkach wystaw w Polsce i zagranicą. Artysta wykonywał obrazy olejne, akwarele , grafiki, rysunki, karykatury do gazet . Jego prace charakteryzuje realizm z elementami symbolizmu. Eksponował je na wystawach organizowanych w Ałma-Acie (Ałmaty), Kokczetawie, Moskwie, Weimarze, Warszawie, Szczecinie, Gdańsku , Poznaniu, Siedlcach, w Rydze i w innych miastach. Znajduje się w wielu kolekcjach prywatnych m.in w Polsce, Wielkiej Brytanii, USA, Rosji, Zjednoczonych Emiratach Arabskich. W 2002 roku został uhonorowany nagrodą Kawalera Orderu „Polonia Mater Nostra Est”, za szczególne zasługi dla narodu i państwa polskiego.
Twórczość artysty ukształtowały dwie kultury. Urodził się w Kazachstanie, jednak identyfikował się z Polską, która od pokoleń była ojczyzną jego przodków. Kraj dzieciństwa i wczesnej młodości pozostawiły w nim głębokie ślady, dlatego po powrocie do kraju nadal portretował kazachską rzeczywistość. Część jego obrazów ma charakter unikalny, gdyż przedstawia losy zesłańców z Żytomierszczyzny (obecnie Ukraina) , którzy przybyli na step, aby zmieniać nietkniętą przez człowieka calinę, w ziemię uprawną.
Duży zbiór dzieł Feliksa Mostowicza, w ramach tzw. "kolekcji sybirackiej", znajduje się w Muzeum Niepodległości. 88 ofiarowanych muzeum prac ukazuje postacie bliskich mu osób, sceny rodzajowe oraz kazachstańskie pejzaże.
Kolekcja Sybiracka istnieje w Muzeum od 1994 roku i stawia sobie za cel gromadzenie pamiątek dokumentujących zesłańcze losy Polaków w czasach stalinowskich. Liczący obecnie ponad 1500 eksponatów zbiór prawie w całości składa się z darów osób, którym udało się powrócić z „nieludzkiej ziemi”. Obejmuje on materialne świadectwa przymusowego pobytu Polaków na Wschodzie w latach 1940-1956. Są to przedmioty używane i wykonane w więzieniach, obozach i na tzw. wolnym osiedleniu, archiwalia, fotografie, prace artystyczne, a także współczesne obiekty związane z upamiętnianiem stalinowskich prześladowań. Na szczególną uwagę zasługują unikalne wyroby represjonowanych, będące świadectwem ich możliwości bytowych i dążeń do zachowania „standardu Polaka”, wbrew degradującej osobowość rzeczywistości.
Cześć Jego pamięci!
Zakład Historii Sztuki i Kultury Polskiej na Emigracji Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Członek Rady Krajowej Stowarzyszenia "Wspólnota Polska"
W wieloaspektowej, zarówno w obszarze stosowanych środków wyrazu, jak też zakresie tematyki, twórczości malarskiej Feliksa Mostowicza przewijają się równolegle przez całą dotychczasową jego twórczość zarówno kompozycje pejzażowe, malarstwo figuratywne o tematyce świeckiej – a szczególne społecznej, jak także sceny nawiązujące do doświadczeń religijnych i patriotycznych – zwłaszcza tych, które związane są z historią deportacji ludności polskiej na teren byłego Związku Radzieckiego, tak w okresie przed 1939 rokiem, jak i w czasie drugiej wojny światowej. W każdym z tych tematów, jak się wydaje, polski artysta z Kazachstanu, czuje się tak samo dobrze, chociaż niewątpliwie najbardziej ekspresyjne, pełne ładunku emocjonalnego i siły wyrazu są jego kompozycje i przedstawienia odnoszące się do doli i (nie)doli ludzkiej, codziennego życia oraz tęsknot za ojczystym krajem. Równie ważne są tematy kompozycji malarskich odnoszące się do miejsc zapamiętanych z dzieciństwa i młodości. Przewijają się przez całą dotychczasową twórczość polskiego malarza z Kazachstanu.
Urodzony w 1947 roku we wsi Biełojarka w obwodzie kokczetawskim i wychowany przez polskich rodziców, którzy w 1936 roku musieli opuścić Żytomierszczyznę, stał się Feliks Mostowicz artystą tak samo polskim, jak i kazachskim. Wychowywał się pośród dziewiczej przyrody − tak samo gorącego, jak i surowego klimatu kazachskich stepów. Kiedy zaczął malować, naturalnym było, iż sięgnął po widoki zapamiętane z okna rodzinnego domu i pejzaży, które rozpoznawał z każdym rokiem coraz bardziej jako własne, w ich bezkresnych przestrzeniach. I chociaż od ponad dwudziestu lat miesza w kraju swoich rodziców, w Warszawie − stolicy Polski, to nieustannie i konsekwentnie powraca do motywów znanych mu przede wszystkim z dzieciństwa i wczesnej młodości, które niejednokrotnie mieszają się z przeżyciami i tęsknotami, jakie są jego nowym doświadczeniem w wymarzonym, rodzinnym, polskim i warszawskim jednocześnie genius loci.
Zatrzymane w kadrze ujęcia „krainy szczęśliwości”, często w oszczędnej, a nawet czasami surowej i wręcz monochromatycznej kolorystyce – ograniczonej do kolorów ziemi, ale także wczesnowiosennej zieleni przełamanej miękkimi brązami − jesiennie snujących się w oddali, niekończących się stepów, kompozycjami zapowiadającymi zbliżającą się ostrą zimę, a także obrazami intensywnego, zwłaszcza w porze letniej, błękitu nieba − stanowią bodajże najbardziej jednorodną grupę dzieł Feliksa Mostowicza, zarówno pośród prac już zgromadzonych w zbiorach Muzeum Niepodległości w Warszawie, jak i w grupie dwudziestu jeden kompozycji tego artysty, które warszawskie muzeum planuje włączyć do już istniejącego – największego w Polsce zbioru prac malarskich tego tak samo kazachskiego, jak i polskiego malarza.
Pojawiać się może pytanie – dlaczego i z jakich powodów, malarstwo Feliksa Mostowicza warte jest zachowania w oddzielnej, reprezentatywnej kolekcji – i to w Muzeum Niepodległości? Z całym przekonaniem chcę podkreślić, iż inicjatywa ratowania polskiego dziedzictwa artystycznego (w tym przypadku – plastycznego) powstałego poza granicami Polski, a będącego dziełem artysty – któremu udało się zamieszkać w drugiej połowie życia w kraju ojczystym jego rodziców – leży w sercu misji takiej placówki, jak Muzeum Niepodległości. Malarz ten – w pełni będący obywatelem Polski, swoją twórczością wpisuje się w dorobek artystyczny, który można by było zakwalifikować do tak zwanej „polskiej sztuki emigracyjnej”. Sztuka ta jednak – co należy wyraźnie podkreślić, w takim samym stopniu jak sztuka powstała w PRL-owskich granicach do roku 1989 − a po upadku muru berlińskiego w III Rzeczypospolitej − stanowi o wartości całego polskiego dorobku plastycznego powstałego w drugiej połowie XX wieku i pierwszej dekadzie wieku XXI. Dokonana po 1945 roku „amputacja” sztuki powstałej poza Polską od tej krajowej, spowodowała, iż sztuka polska (szczególnie ta, która powstała poza granicami Polski w latach 1939–1989) nadal nie jest obecna w opracowaniach poświęconych historii sztuki polskiej XX wieku. W żadnej z dotychczasowych naukowych syntez dziejów sztuki polskiej, nie podejmowano nawet wątków związanych ze sztuką polską powstającą poza granicami kraju, co w efekcie skutecznie doprowadziło do utrwalenia w Polsce jednostronnego obrazu polskiego dorobku artystycznego w zakresie sztuk plastycznych, ograniczonego do terytorium Polski po 1945 roku.
Sztukę polską powstałą poza Polską po 1939 roku, która od blisko trzydziestu lat jest moim głównym obszarem badawczym i publikacyjnym, a w której obszar wpisuje się również malarstwo Feliksa Mostowicza, nazywam „sztuką w poczekalni”2 . Przywracana obecnie polskiej kulturze, szczególnie poprzez opracowania monograficzne, obejmujące poważne jej obszary (w odniesieniu do wielu europejskich i pozaeuropejskich krajów osiedlenia polskich artystów po 1945 roku) powoduje, iż zmienia się nie tylko znaczenie i zasięg pojęcia „współczesna sztuka polska”, ale na naszych oczach dokonuje się proces poważnej rewizji i przewartościowania całej polskiej sztuki współczesnej3 . Zespolony ze sobą (mam nadzieję niebawem), dorobek polskich artystów mieszkających i tworzących w powojennej Polsce wraz z osiągnięciami artystycznymi polskich artystów, również takich jak Feliks Mostowicz (przez dziesięciolecia tworzących poza Polską), można będzie ująć w pojęcie „polskiej sztuki współczesnej” XX i XXI wieku. Na wejście bowiem, do mającego niebawem powstać słownika współczesnej (i najnowszej) polskiej sztuki i kultury artystycznej XX i XXI wieku, czeka w „poczekalni sztuki” plejada nazwisk i tysiące dzieł, które nie funkcjonowały do tej pory nad Wisłą w tak zwanym oficjalnym obiegu polskiej sztuki współczesnej.
Muzeum Niepodległości, swoją inicjatywą zespolenia i poszerzenia dotychczasowego zbioru prac malarskim Feliksa Mostowicza o kolejnych dwadzieścia jeden kompozycji, wpisuje się w pożyteczną dla polskiej kultury artystycznej działalność ratowania, prezentacji i popularyzacji − poprzez wystawy monograficzne i zbiorowe, prac będących świadectwem siły, trwania i talentu Polaków poza Polską i w kraju rodzinnym.
Jan Wiktor Sienkiewicz
PODZIEL SIĘ INFORMACJĄ
POLONIJNA AGENCJA INFORMACYJNA
PARTNER MEDIALNY
KAMPANII SPOŁECZNEJ
"JEST NAS 60 MILIONÓW"
MATERIAŁY MULTIMEDIALNE - ZDJĘCIA, FILMY, NAGRANIA DŹWIĘKOWE - ZAMIESZCZANE SĄ W WERSJI ORYGINALNEJ, BEZ INGERENCJI REDAKCJI. JEDNOCZEŚNIE REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DO SKRACANIA TEKSTÓW, KOREKTY POD WZGLĘDEM POPRAWNOŚCI JĘZYKOWEJ ORAZ UZUPEŁNIEŃ, JEŻELI ZACHODZI TAKA POTRZEBA DLA LEPSZEGO ZROZUMIENIA TREŚCI.
This files is made available under the Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication.
The person who associated a work with this deed has dedicated the work to the public domain by waiving all of his or her rights to the work worldwide under copyright law, including all related and neighboring rights, to the extent allowed by law.
ARCHIWUM