W pułtuskiej Bazylice Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie odbył się koncert kolęd i pastorałek na góralską nutę pt. "Kolęda po Kres...". Wystąpili w nim uznani i cenieni artyści - Kapela Lipka z Zaolzia oraz Hanka Rybka z zespołem góralskim. Zaprezentowany repertuar łączący dwa style kolędowania, kresowy i podhalański był okazją do poznania tradycji związanych ze zbliżającymi się świętami wprowadzając słuchaczy muzycznie w nastrój Bożego Narodzenia. Doceniając kunszt artystyczny wykonawców ubliczność zgromadzona w zabytkowej bazylice nagrodziła zespoły brawami na stojąco.
Wydarzenie zorganizowane zostało w ramach odbywającego się od kilku lat Festiwalu „Kresowa Dusza” przez Stowarzyszenie "Wspólnota Polska".
Koncert "Kolęda po kres" był częścią Festiwalu Kresowa Dusza został dofinansowany w ramach sprawowania z budżetu państwa w ramach opieki Senatu Rzeczpospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą w 2025 roku.
Podhale i Zaolzie to magiczne miejsca, gdzie kultura i tradycje góralskie są wciąż silnie obecne. Dzięki gwarze, kolędy góralskie brzmią nieco inaczej niż polskie, tradycyjne – zarówno pod względem muzycznym, jak i w warstwie lirycznej. Wówczas najczęściej historia Narodzenia Jezusa nie sprowadza się do Betlejem, ale miejsc najbliższych, tatrzańskich dolin, Śląska Cieszyńskiego. Dzięki gwarze opowieść ta wydaje się bardziej autentyczna, bliska słuchaczom. Podczas kolędowania górale ubrani w swoje charakterystyczne stroje przemierzają okoliczne domy, wykonując tradycyjne pieśni bożonarodzeniowe. To nie tylko piękna forma świętowania,ale również sposób na zachowanie dziedzictwa kulturowego tego regionu.
Góralskie pastorałki z pewnością kojarzą się ze specyficznym brzmieniem. Tradycyjna kapela skłąda się z czterech muzykantów. Najwyżej ceniony jest prymista, który gra melodię prowadzącą. Od niego zależy i jego indywidualności muzycznej, charakter całej kapeli. W dawnej gwarze góralskiej "muzyka" (ten muzyka) oznaczało właśnie prymistę. Sekundem nazywa się drugie skrzypce. Uzupełniają one luki pomiędzy melodią prymy i rytmiczną podstawą basów, wraz z którymi tworzą sekcję rytmiczną oraz instrumentalny akompaniament muzyki góralskiej. Wreszcie basy - instrument przypomina "mały kontrabas", bez nóżki. Struny wykonane są z owczych jelit. Tak samo, jak i skrzypce, czy gęśle, budowane są z drzewa jesionowego, jaworowego lub świerkowego.
Dla ciekawości, pierwsze kapele góralskie tworzyły dudy (nazywane także "kozą"), fujarka (piszczałka) lub gęśle (rodzaj ludowych skrzypiec, mające 50-60 cm długości), grające główną melodię (pryma). Jeszcze Tytusowi Chałubińskiemuw jego wędrówkach po Podhalu towarzyszył zespół złożony z fletu, klarnetu i gęśli. Dopiero w XX wieku zmienił się skład na 3 skrzypce (prym i 2 sekundy) i basy.
Muzyka góralska posiada wiele wspólnych cech z muzyką innych regionów Polski. Jej autorzy są anonimowi i powstaje spontanicznie, wynika z życia codziennego, z naturalnych potrzeb i instynktów twórców oraz wykonawców, niż z przeżyć artystycznych. Opowiada ona o tym co góralom najbliższe - o umiłowanych Tatrach, przygodach zbójników, uczuciach - w tym religijnych. Rozmiłowanym w tych dźwiękach był Jan Paweł II, który przyjeżdżał w góry nie tylko po to, aby pospacerować po szlakach, ale także aby nacieszyć uszy góralskimi melodiami.
Hanka Rybka. Wszechstronna wokalistka pochodząca z Podhala, dla której muzyka była i jest naturalnym dopełnieniem codziennego życia. Jak sama przyznaje, śpiewa od zawsze. Profesjonalistka w każdym calu. Absolwentka Akademii Muzycznej w Katowicach na wydziale Wokalno-Aktorskim. Ma na koncie setki koncertów w kraju i za granicą. Przez lata współpracowała z wieloma artystami i zespołami. Od najmłodszych lat współpracowała z zespołami góralskimi działającymi pod patronatem Związku Podhalan, m.in. zaśpiewała partię solową Jadwigi w operze "Jadwisia spod Regli" Juliana Reimschüssla. Wspólnie z kapelą "Zokopiany" Jana Karpiela-Bułecki nagrała płyty z muzyką góralską – "Nuty spod hól" i "Ginie śniezek po holach". Już w trakcie studiów wielokrotnie uczestniczyła w koncertach kapel i zespołów ludowych w kraju i za granicą (Niemcy, Francja, Bułgaria, Słowacja). Współpracowała z zespołami Brathanki, Skaldowie, gościnnie występowała także z zespołem Golec uOrkiestra oraz z Marylą Rodowicz, Ireną Santor, Haliną Frąckowiak. Przez jakiś czas współpracowała z krakowskim kabaretem Loch Camelot. Można ją także usłyszeć na płycie Marka Grechuty pt. "Niezwykłe miejsca". Dwukrotnie brała udział w warsztatach wokalnych w Letniej Akademii Mozartowskiej w Salzburgu.
Do tej pory nagrała dwie solowe płyty: album pastorałkowy "Gwiozdkowo Opowiostka" oraz folkowy "I to, i to". Oba albumy zostały docenione przez słuchaczy oraz środowisko muzyczne, czego dowodem była m.in. nominacja albumu "I to, i to" do nagrody "Fryderyk 2004" w kategorii etno/folk. Od kwietnia 2004 roku koncertuje z kameralną Tatrzańską Orkiestrą Klimatyczną. W maju 2006 roku wzięła udział w dużym projekcie realizowanym dla Polonii Amerykańskiej w Chicago, w ramach którego odbył się koncert Andrzeja Brandstetera z udziałem The Paderewski Symphony Orchestra.
W 2007 roku została zaproszona do projektu przygotowanego przez legendarnego amerykańskiego jazzmena Bennie Maupin'a. Efektem ich wspólnej pracy jest płyta "Early Reflections" wydana w kwietniu 2008 roku na rynku amerykańskim. Płyta zawiera m.in. wariacje jazzowe inspirowane muzyką Szymanowskiego i górali z Podhala. Płyta i wokalizy Hanki zebrały świetne recenzje. Koncerty promujące płytę odbyły się na znanych, prestiżowych scenach świata, takich jak: Catalina Jazz Club-Hollywood, Jazz Standard-Nowy York, Blue Note-Mediolan, Jazz Club Ferrara we Włoszech, (Rzym, Sycylia, Verona, Catania), Francja (Paryż), Szwajcaria (Genewa), Club Quasimodo-Berlin, w Słowacji (Koszyce) oraz Polsce (Zakopane, Kalisz, Kraków). W 2012 została zaproszona przez Petera Weissa do nowego niemiecko-polsko-portugalskiego projektu muzycznego: Jazzpool CRW - CANTUS. Trasa koncertowa odbyła się po Niemczech i Portugalii. Rok 2013 przyniósł kolejne koncerty z udziałem tych muzyków. W 2017 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przyznało dla Hanki Rybki specjalną nagrodę za wieloletnią działalność na niwie kultury i promowania Podhala. W 2019 Hanka Rybka wraz z zespołem otrzymała z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczpospolitej Polskiej Brązowy Medal "Zasłużony Kulturze GLORIA ARTIS"
Kapela Lipka działająca przy Polskim Związku Kulturalno-Oświatowym w Republice Czeskiej, to góralska kapela z zachodniej części Beskidu Śląskiego. Pochodzą z Jabłonkowa – miasta w położonego w regionie Śląska Cieszyńskiego, na tzw. Zaolziu, kilka kilometrów od granicy z Polską, na wysokości beskidzkiej "Trójwsi" (Istebna-Jaworzynka-Koniaków). Jabłonków jest prężnym ośrodkiem mniejszości polskiej w Czechach - znanym ośrodkiem kultury górali beskidzkich. W samym mieście znajdowała się enklawa góralskiej grupy etnicznej: Jacków jabłonkowskich, czyli góralskiej szlachty mieszczańskiej, która zamieszkiwała tylko to miasto, a od reszty Górali śląskich odróżniała się strojem przypominającym węgierski strój ludowy oraz gwarą. Polski Związek Kulturalno-Oświatowy działa na rzecz zachowania tożsamości rdzennej ludności Śląska Cieszyńskiego, pielęgnując rodzime tradycje, polską kulturę oraz szerząc oświatę w języku polskim.
Kapela Lipka w tradycyjnych oraz zupełnie nowych aranżacjach wykonuje muzykę całych Karpat. Tworzą też własne piosenki (te swym charakterem nawiązują do regionu, z którego się wywodzą). Ich repertuar to przebogata podróż przez skoczne polki i czułe walczyki Śląska Cieszyńskiego, tęskne pieśni łemkowszczyzny, zawrotne czardasze słowackie, urzekające kantyczki z okolic Jabłonkowa, czy rozmiłowane melodie ukraińskie... Kapela Lipka to żywy dowód na to, że każdą muzykę da się odkrywać na nowo.
"Kapela Lipka w swym obecnym składzie gra od 2012. Ten skład to czterech mężczyzn z Beskidu Śląskiego, posiadających bzika na punkcie folkloru i nosa do dobrej zabawy, ale gdy tylko nasza muzyka tęskni za kobiecym pierwiastkiem zapraszamy do współpracy sześć niezwykłych śpiewaczek. Kapela Lipka to także rodzina, bo razem podróżujemy po świecie za inspiracją, razem próbujemy, razem spędzamy wolny czas. Nie boimy się wyzwań. Na scenie towarzyszymy lokalnym i międzynarodowym zespołom: Olza, Zaolzie, Bystrzyca, Błędowice, ZPiT Miodula, wykonując muzykę do suit z całych Karpat.
Tworzymy własne, ludowe kompozycje oraz gramy te dobrze znane w tradycyjnych oraz zupełnie nowych aranżacjach, w zależności od tego co nam w duszy gra. Tak było w przypadku naszej ostatniej płyty „Kapela Lipka na granicy” czy w trakcie współpracy z Teatrem Cieszyńskim przy spektaklach „Rajska jabłonka” oraz „Powsinogi beskidzkie” (spektakl wyróżniony nagrodą specjalną w Ogólnopolskim Konkursie na Inscenizację Dawnych Dzieł Literatury Polskiej – Klasyka Żywa).
Naszym chlebem powszednim są akustyczne koncerty w salach koncertowych i klubach. Prezentujemy własny region w jego autentycznej postaci w ramach festiwali i koncertów, ale równie wielką przyjemność sprawia nam granie do tańca i zabawy gościom weselnym, bywalcom regionalnych potańcówek oraz wszelakich imprez, na które bywamy zapraszani.
Na płycie "Na granicy" chcieliśmy opowiedzieć historię żołnierza od jego urodzin, zwerbowania do wojska, pożegnania się, więc pod tym kątem wybieraliśmy piosenki do płyty. Aranżacje przygotował Ondra Pazdera, on jest również autorem muzyki pod tekst mówiony, który napisał Marian Mazur. Na płycie jest też piosenka naszego autorstwa, słowa napisałem ja, muzykę stworzył Ondra Pazdera, który jest pod tym względem takim naszym silnikiem napędowym."
ZADANIE DOFINANSOWANE W RAMACH SPRAWOWANIA OPIEKI
SENATU RZECZYPOSPOLITEJ NAD POLONIĄ I POLAKAMI ZA GRANICĄ W 2025 ROKU
PATRONAT MEDIALNY
polonijna agencja informacyjna
